* طبيعت آن در اول سوم كرم و خشك * افعال و خواص و منافع ان مقطع و ملطف و جالى و مفتح و مسهل بلغم و زردآب و استسقا را نافع و سه قيراط از رطوبت خالص آن و بدستور دوازده قيراط از مخلوط با آرد كرسنه خشك كردهء آن با ماء العسل مسهل صفرا و بلغم و زردآب و رطوبات مائي است و كويند جهت استسقاى كبد حار مجرب است و همچنين سه قيراط از بيخ نرم كوفته پيختهء آن و يك مثقال از عصارهء آن با ماء العسل همان عمل كند و كويند فعل اين دوا در بدن مانند فعل آنست در جامه از غسل و تنقيهء اوساخ و اخلاط رديه مضر احشا و مصلح آن عسل و خوردن آب سرد و نشستن در آب قاطع اسهال آنست و طريق اخذ عصارهء آن مانند عصارات ديكر است كه بيخ آن را كوبيده آب آن را كرفته در آفتاب خشك مىنمايند و آنچه شيخ داؤد انطاكي در تذكرهء اولى الالباب نوشته كه آن را بعربي اشنان نامند نه چنان است زيرا كه اشنان وراى آنست * ابو قسطس بفتح الف و ضم باى موحده و سكون واو و فتح قاف و سكون سين مهمله و فتح طاى مهمله و سين * ماهيت ان * نباتي است شبيه بابوقانس بي ساق و بىشكوفه و مفروش بر روى زمين و با بركهاى ريزه و خارهاى نازك و بيخ آن سطبر منبت آن نيز منابت ابوقانس است * طبيعت ان كرم و خشك در سوم * افعال و خواص و منافع ان صرع و ضيق النفس و اوجاع اعصاب و استسقا را نافع و شرب عصارهء آن مقدار نه قيراط با ماء القراطن مسهل رطوبات مائيه و بلغميه و جهت امراض مذكوره مفيد مقدار شربت آن تا يك مثقال مضر معده مصلح آن عسل است * ابهل * بفتح همزه و سكون باى موحده و ضم‌ها و سكون لام و بكسر اول و ثالث نيز آمده قسمي از سرو كوهي است كه آن را عرعار و عرعر و بيوناني براثى و ارقوس و بسرياني بروثا و برومي برون و يروثون و بفارسي اورس و ايرس و برس غنچه و بتركي ارروج و بهندى اوهير و هوهير نامند و كويند ابهل هندى را بهندى ديودار كويند و نزد اطلاق مراد ثمر آنست كه مستعمل اطبا است و آن را حب العرعر و ثمرة العرعر و بفارسي تخم وهل كويند * ماهيت ان بدانكه آن دو صنف است يكى صغير الورق مانند برك كز و ديكر كبير الورق شبيه ببرك سرو و رائحهء اين صنف زياده و درختش بلندتر و باريكتر و صنف صغير آن درختش عريضتر و كوتاه‌تر و ثمر اين صنف صغير ابهل است و بزركتر از بار عرعر كه قسم اشهر و سرو كوهى است و شبيه بنبق و تازهء آن سرخرنك و رسيدهء آن سياه با اندك شيريني و قبض و حدت و عطريت بهترين آن آنست كه سياه رنك فربه سنكين باشد و بهترين برك آن سبزرنك و شيخ الرئيس نوشته كه آن دو صنف مىباشد كبير و صغير و از بلاد روم مىآورند شبيه است بز عرور مكر آنكه بسيار سياه است و رائحهء آن تند و طيب و برك يك صنف آن مانند سرو و بسيار خاردار و درخت آن عريض مىشود و بسيار بلند نمىباشد و برك صنف دوم آن مانند طرفا و طعم آن مانند سرو * طبيعت ان كرم و خشك در دوم و بقول جالينوس در سوم و شيخ الرئيس نوشته كه صنف دوم آنكه برك آن شبيه بطرفا است حراوت آن كمتر و يبس آن بيشتر است از صنف اول * افعال و خواص و منافع ان بغايت لطيف و باقوت محلله و مجففه و قابضه و لذاعه و شيخ الرئيس نوشته كه قبض او خفى است جهت سرسام حار و فالج و استرخا و كرى كوش و جراحت بن دندان و ربو و استسقا و بواسير و ادرار حيض و اسقاط جنين و زوال عفونات قروح خبيثه و مزمنه و داء الثعلب و جمود اعضاء و رفع آثار جلد و اورام حاره مفيد * امراض الراس ضماد برك آن بر هر جهت سرسام حار و آشاميدن ثمر آن جهت فالج و استرخا نافع الاذن قطور روغن ثمر آن در روغن كنجد كه در ظرف آهني جوشانيده باشند تا سياه شود كرى را بغايت نافع الفم دلوك و غرغره نمودن بدان با عسل جهت جراحت بن دندان و تعفن و اكلهء آن نافع * اعضاء الصدر و الغذاء و النفض لعوق ده درم از ثمر آن